BOQ คืออะไร? คู่มือฉบับเข้าใจง่ายสำหรับเจ้าของบ้านและผู้รับเหมา

BOQ ย่อมาจาก Bill of Quantities (อ่านว่า "บิล ออฟ ควอนทิตีส์" หรือเรียกสั้น ๆ ว่า "บีโอคิว") หรือ บัญชีแสดงปริมาณงานและราคา ใช้ดูว่าราคางานก่อสร้างมาจากรายการใดบ้าง ก่อนเทียบราคาและตกลงขอบเขตงานกับผู้รับเหมา

• Bill of Quantities

  ชื่อเต็มภาษาอังกฤษ อ่านว่า "บิล ออฟ ควอนทิตีส์"

• บัญชีแสดงปริมาณงานและราคา

  ชื่อภาษาไทย แจกแจงรายการงาน ปริมาณ หน่วย และราคา

• BOQ หรือ "บีโอคิว"

  ชื่อย่อที่คนในวงการก่อสร้างไทยใช้เรียกกัน

ทั้งสามชื่อหมายถึงเอกสารประเภทเดียวกัน ส่วนรูปแบบตารางและวิธีทำดูในหัวข้อถัดไป

kutsunskill.com/articles/what-is-boq

BOQ คืออะไร?

BOQ คือเอกสารที่แจกแจงรายการงานก่อสร้างทั้งโครงการออกเป็นข้อ ๆ ว่ามีงานอะไรบ้าง แต่ละงานมีปริมาณเท่าไหร่ ใช้วัสดุอะไร ราคาวัสดุและค่าแรงต่อหน่วยเท่าไหร่ รวมแล้วเป็นเงินเท่าไหร่ จึงตรวจรายละเอียดและเปรียบเทียบขอบเขตงานได้มากกว่าการดูราคารวมเพียงก้อนเดียว

• BOQ

  ดูรายละเอียดรายการ ปริมาณ หน่วย ราคาวัสดุและค่าแรง

• ใบเสนอราคา

  ดูราคาที่เสนอ ขอบเขต และเงื่อนไข โดยอาจแนบ BOQ มาด้วย

ก่อนเทียบราคา ให้ตรวจขอบเขต สเปกวัสดุ และเงื่อนไขภาษีของแต่ละข้อเสนอให้ตรงกัน

kutsunskill.com/articles/what-is-boq

โครงสร้างของ BOQ ที่ถูกต้อง (สำคัญที่สุดในบทความนี้)

ในเอกสาร BOQ บ้านพักอาศัย 2 ชั้นที่ใช้ประกอบการเรียน หน้าสรุปแยกต้นทุนและราคาขายออกเป็น 3 ส่วน ส่วน VAT แสดงแยกในใบเสนอราคา:

สูตร: ค่าก่อสร้าง + ค่าดำเนินการ = ต้นทุนรวม → บวกกำไร → ราคาขาย (แล้วค่อยคิด VAT)

ค่าดำเนินการ 2 กลุ่มที่คนลืมบ่อยที่สุด

กลุ่มที่ 1: ค่าใช้จ่ายชั่วคราว (Temporary Work) — ค่าสำรวจวางผัง, ทดสอบวัสดุ, รั้วชั่วคราว, บ้านพักคนงาน, สำนักงานสนาม, เช่านั่งร้าน, ค่าเครื่องจักร, ค่าอุปกรณ์, ไฟฟ้า-ประปาชั่วคราว, ค่าขนส่ง, ค่าประสานงานหน่วยงาน, งานเซฟตี้และควบคุมคุณภาพ

กลุ่มที่ 2: ค่าใช้จ่ายดำเนินงาน (Site Expense) — ค่าบุคลากรคุมงาน, เครื่องใช้สำนักงาน, โทรศัพท์-อินเทอร์เน็ต, ภาษีและค่าธรรมเนียม, ค่าประกันภัย, ค่าเดินทางพนักงาน, ค่าใช้จ่ายสำนักงานใหญ่

หมวดงานใน BOQ บ้านพักอาศัย

ใน BOQ ตัวอย่าง งานอาคารแบ่งเป็น 4 หมวดหลัก:

1. หมวดงานโครงสร้าง — งานเสาเข็ม, งานโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก (ขุดดิน ถมดิน คอนกรีต เหล็กเสริม ไม้แบบ พื้นสำเร็จรูป), งานเหล็กรูปพรรณ (โครงหลังคา)
2. หมวดงานสถาปัตยกรรม — งานพื้น, ผนัง, ฝ้าเพดาน, ทาสี, สุขภัณฑ์, ประตู-หน้าต่าง, หลังคา, บันได, งานอื่น ๆ
3. หมวดงานระบบไฟฟ้า — เมนไฟเข้าบ้าน, ตู้ควบคุม, เดินสายไฟ, ดวงโคม, เต้ารับ, สวิตช์
4. หมวดงานระบบสุขาภิบาล — ระบบภายในอาคาร, ถังบำบัดน้ำเสีย, ถังดักไขมัน, ถังเก็บน้ำ, ปั๊มน้ำ

บวกด้วย งานภายนอก ที่แยกออกมาต่างหาก เช่น รั้วทึบ รั้วโปร่ง ประตูรั้ว ปลูกหญ้า ท่อระบายน้ำ บ่อพัก — ส่วนนี้แหละที่เจ้าของบ้านมักเข้าใจว่า "รวมอยู่ในราคาบ้านแล้ว" แต่จริง ๆ อาจไม่รวม

BOQ ช่วยอะไรได้จริง?

1. คุมงบไม่ให้บานปลาย

เมื่อทุกงานถูกถอดเป็นตัวเลข คุณจะรู้ตั้งแต่ก่อนเริ่มว่างานทั้งหมดควรมีมูลค่าเท่าไหร่ ถ้าผู้รับเหมาเสนอมาแพงหรือถูกผิดปกติ จะเห็นทันทีว่าต่างกันที่รายการไหน

2. เปรียบเทียบผู้รับเหมาได้อย่างยุติธรรม

ถ้าให้ผู้รับเหมา 3 เจ้าเสนอราคาโดยใช้ BOQ ฉบับเดียวกัน จะเทียบกันได้ทีละบรรทัด ไม่ใช่เทียบราคาเหมารวมที่ไม่รู้ว่าใครรวมอะไรไว้บ้าง

3. เป็นหลักฐานเวลามีงานเพิ่ม-ลด

เมื่อมีงานเพิ่ม-ลด สามารถใช้รายการและราคาต่อหน่วยใน BOQ เป็นข้อมูลประกอบการตกลงราคา ขอบเขต และระยะเวลาใหม่ แล้วบันทึกข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร

4. ใช้แบ่งงวดงาน-งวดเงินอย่างเป็นธรรม

งวดเงินควรจ่ายตามเนื้องานที่ทำเสร็จจริง ซึ่งวัดได้จากสัดส่วนมูลค่างานใน BOQ — อ่านต่อได้ที่ งวดงาน-งวดเงินคืออะไร

1. 1

   อ่านแบบและสเปก

   ตรวจรายการงานและวัสดุที่ระบุในแบบ

2. 2

   ถอดปริมาณงาน

   แจกแจงรายการ พร้อมปริมาณและหน่วย

3. 3

   ลงค่าวัสดุและค่าแรง

   ตรวจราคาต่อหน่วยของแต่ละรายการ

4. 4

   สรุปและตรวจต้นทุน

   แยกค่าดำเนินการ กำไร และเงื่อนไขภาษี

อ่าน BOQ ควบคู่แบบและใบเสนอราคา เพื่อดูว่าราคาที่ตกลงครอบคลุมงานใดบ้าง

kutsunskill.com/articles/what-is-boq

Facebook LINE บันทึกรูป

วิธีทำ BOQ ทีละขั้น (ถอดแบบ → คิดปริมาณ → ใส่ราคา)

การทำ BOQ เริ่มจากอ่านแบบให้เข้าใจ แล้วจึงถอดปริมาณและคิดราคา คนที่เรียกว่า "ถอด BOQ" หรือ "ถอดแบบ BOQ" กำลังพูดถึงการแปลงรายละเอียดในแบบให้เป็นรายการที่ตรวจสอบที่มาได้ ไม่ใช่เดาราคาต่อตารางเมตรแล้วแบ่งลงช่อง

1. เตรียมแบบและแยกรายการงาน

ใช้แบบสถาปัตย์ แบบโครงสร้าง และแบบงานระบบฉบับล่าสุดที่สอดคล้องกัน พร้อมรายการประกอบแบบ ดูผังพื้น รูปด้าน และรูปตัดเพื่อแยกงานพื้น ผนัง ฝ้า ประตูหน้าต่าง ส่วนฐานราก เสา คาน พื้น และเหล็กเสริมต้องอ่านจากแบบโครงสร้างและแบบขยาย ถ้าแบบขัดกันให้ถามผู้ออกแบบก่อนคิดปริมาณ (วิธีอ่านแบบเบื้องต้น)

2. ถอดแบบและคำนวณปริมาณงาน (Quantity Take-off)

จดเลขแผ่นแบบ ตำแหน่ง ขนาด จำนวน และสูตรคำนวณของแต่ละรายการ ใช้ตัวเลขระยะที่ระบุในแบบเป็นหลัก ไม่วัดจากภาพที่อาจถูกย่อหรือขยาย ตัวอย่างเช่น คอนกรีตฐานรากทรงสี่เหลี่ยมคิดจาก กว้าง × ยาว × หนา × จำนวนฐาน แล้วตรวจรอยต่อกับตอม่อหรือคานเพื่อไม่ให้นับปริมาตรซ้ำ

• ลบ.ม. — ปริมาตร เช่น ดินขุด ดินถม และคอนกรีต โดยแยกเงื่อนไขดินเดิม ดินหลวม หรือดินบดอัดให้ชัด
• ตร.ม. — พื้นที่ เช่น ปูกระเบื้อง ฉาบผนัง ทาสี และพื้นที่แบบหล่อที่สัมผัสคอนกรีต กำหนดวิธีหักช่องเปิดให้ตรงกัน
• ม. — ความยาว เช่น ท่อ บัว และรางน้ำ พร้อมระบุขนาดและชนิด
• กก. — น้ำหนัก เช่น เหล็กเสริม คิดจากความยาวรวมตามรายละเอียด รวมระยะงอและระยะต่อทาบตามแบบ แล้วคูณน้ำหนักต่อเมตรของเหล็กขนาดนั้น
• จุด — เช่น จุดเต้ารับหรือดวงโคม ต้องระบุว่ารวมสาย ท่อ อุปกรณ์ และระยะเดินเท่าใด เพื่อไม่ให้ซ้ำกับรายการที่แยกคิดเป็นเมตร

3. แยกค่าวัสดุ ค่าแรง และเผื่อเศษให้ถูกที่

ใส่ค่าวัสดุต่อหน่วยกับค่าแรงต่อหน่วยแยกกัน โดยให้ขอบเขตตรงกับรายการและหน่วยที่ถอดไว้ เช่น คอนกรีตคิดเป็น ลบ.ม. ต้องใช้ราคาต่อ ลบ.ม. เช่นกัน ตรวจด้วยว่าราคาวัสดุรวมขนส่งหรือยัง และค่าเครื่องจักรอยู่รายการไหน เพื่อไม่ตกหล่นหรือคิดซ้ำ

แยกปริมาณงานตามแบบออกจากปริมาณวัสดุที่ต้องซื้อ เศษจากการตัดเหล็ก ตัดกระเบื้อง หรือวัสดุแตกหักขึ้นกับชนิดวัสดุและวิธีทำงาน ไม่ควรใช้เปอร์เซ็นต์เดียวทุกงาน อาจรวมส่วนเผื่อไว้ในค่าวัสดุต่อหน่วยพร้อมหมายเหตุ หรือแสดงการคำนวณแยกให้ตรวจสอบได้ แต่ไม่บวกทั้งสองทางซ้ำกัน และไม่เพิ่มค่าแรงตามเศษวัสดุโดยอัตโนมัติ

4. ตรวจยอดและสรุปราคาทั้งโครงการ

รวมเงินแต่ละรายการด้วยสูตร ปริมาณ × (ค่าวัสดุต่อหน่วย + ค่าแรงต่อหน่วย) แล้วรวมรายหมวด ตรวจรายการขาดและรายการซ้ำ ก่อนรวมค่าดำเนินการทั้ง 2 กลุ่มและกำไรตามหัวข้อข้างต้น ระบุขอบเขตงานที่ไม่รวมและเงื่อนไข VAT ให้ชัด หากอยากฝึกตั้งแต่แบบจนถึงตารางราคา ดู คอร์สทำ BOQ ถอดแบบประมาณราคา

ตัวอย่างตาราง BOQ (คัดบางรายการหมวดงานโครงสร้าง)

ตารางนี้คัดจาก BOQ บ้านพักอาศัย 2 ชั้น หน้า 4/10 ลงวันที่ 15 ธันวาคม 2564 ใช้อธิบายวิธีอ่านและคำนวณ ไม่ใช่ราคาปัจจุบันหรือราคาสำหรับทุกโครงการ หน่วยและราคาคงตามต้นฉบับ แต่ย่อคอลัมน์ค่าวัสดุและค่าแรงให้เหลือราคาต่อหน่วยกับยอดรวม

ตัวอย่างคอนกรีตโครงสร้าง = 47 × (1,950 + 400) = 110,450 บาท รวมเฉพาะ 6 รายการที่คัดมา = 140,300 บาท ไม่ใช่ยอดรวมหมวดโครงสร้างหรือค่าก่อสร้างทั้งหลัง ค่าวัสดุและค่าแรงในตารางเป็นบาทต่อหน่วย ส่วนช่องรวมเป็นบาท

ต้นฉบับใช้เครื่องหมายขีดในช่องค่าวัสดุของงานตัดหัวเสาเข็ม ขุดดิน และถมดิน ตารางย่อนี้ใช้ 0 เพื่อคำนวณ เพราะไม่ได้แยกค่าวัสดุในรายการนั้น ไม่ได้หมายความว่างานไม่มีต้นทุน รายการเหล็กเสริม ไม้แบบ เสาเข็ม และค่าใช้จ่ายอื่นยังอยู่ในบรรทัดอื่นของ BOQ ต้องอ่านให้ครบก่อนสรุปราคา

ตัวอย่างนี้แสดงงานโครงสร้างรวมหลายส่วน ไม่ควรเรียกยอดคอนกรีตทั้งหมดว่าเป็นคอนกรีตฐานรากอย่างเดียว ปริมาณดินขุดและดินถมเป็นคนละรายการ จึงต้องตรวจขอบเขตและถอดแยกกัน ก่อนนำตัวเลขไปใช้กับงานใหม่

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• ลืมใส่ค่าดำเนินการ → คิดว่ากำไร แต่จริง ๆ ขาดทุน
• ถอดปริมาณขาด — ลืมงานที่อยู่ในแบบแต่มองข้ามง่าย เช่น เสาเอ็น-ทับหลัง ระบบกำจัดปลวก งานกันซึม
• ไม่แยกงานภายนอกออกมาให้ชัด แล้วมาเถียงกันทีหลังว่ารั้วรวมหรือไม่รวม
• ใช้ราคาวัสดุเก่า ไม่อัปเดตตามตลาด และไม่เผื่อเศษวัสดุสูญเสีย (Waste)
• ดูแค่ราคารวมบรรทัดสุดท้าย ไม่ไล่ดูรายบรรทัด

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ BOQ