BOQ คืออะไร? คู่มือฉบับเข้าใจง่ายสำหรับเจ้าของบ้านและผู้รับเหมา
ถ้าคุณกำลังจะสร้างบ้าน ต่อเติม หรือรับงานก่อสร้าง BOQ คือเอกสารที่สำคัญที่สุดฉบับหนึ่งที่ต้องรู้จัก — เพราะมันคือเส้นแบ่งระหว่าง "งบตามแผน" กับ "งบบานปลาย" และเป็นหลักฐานสำคัญเวลาเกิดข้อพิพาทกับผู้รับเหมา
BOQ คืออะไร?
BOQ (Bill of Quantities) หรือ บัญชีแสดงปริมาณงานและราคา คือเอกสารที่แจกแจงรายการงานก่อสร้างทั้งโครงการออกเป็นข้อ ๆ ว่ามีงานอะไรบ้าง แต่ละงานมีปริมาณเท่าไหร่ ใช้วัสดุอะไร ราคาวัสดุและค่าแรงต่อหน่วยเท่าไหร่ รวมแล้วเป็นเงินเท่าไหร่
พูดง่าย ๆ คือ "ใบเสนอราคาแบบละเอียด" ที่ถอดออกมาจากแบบก่อสร้างทีละรายการ ไม่ใช่ตัวเลขก้อนเดียวลอย ๆ
โครงสร้างของ BOQ ที่ถูกต้อง (สำคัญที่สุดในบทความนี้)
คนส่วนใหญ่คิดว่า BOQ คือ "ราคาค่าของ + ค่าแรง" แล้วจบ ซึ่งไม่ครบ BOQ ที่ใช้งานได้จริงประกอบด้วย 3 ชั้น:
| ชั้น | คืออะไร |
|---|---|
| 1. ค่าก่อสร้าง | เนื้องานจริงทั้งหมด = งานอาคาร + งานภายนอก (รั้ว ถนน ท่อระบายน้ำ ปลูกหญ้า) |
| 2. ค่าดำเนินการ (Indirect Cost) | ต้นทุนที่ไม่ได้อยู่ในเนื้องาน แต่ต้องจ่ายจริง — แยกเป็น 2 กลุ่ม (ดูหัวข้อถัดไป) |
| 3. กำไร | บวกจากต้นทุนรวม (ค่าก่อสร้าง + ค่าดำเนินการ) ไม่ใช่บวกจากค่าก่อสร้างอย่างเดียว |
สูตร: ค่าก่อสร้าง + ค่าดำเนินการ = ต้นทุนรวม → บวกกำไร → ราคาขาย (แล้วค่อยคิด VAT)
ค่าดำเนินการ 2 กลุ่มที่คนลืมบ่อยที่สุด
กลุ่มที่ 1: ค่าใช้จ่ายชั่วคราว (Temporary Work) — ค่าสำรวจวางผัง, ทดสอบวัสดุ, รั้วชั่วคราว, บ้านพักคนงาน, สำนักงานสนาม, เช่านั่งร้าน, ค่าเครื่องจักร, ค่าอุปกรณ์, ไฟฟ้า-ประปาชั่วคราว, ค่าขนส่ง, ค่าประสานงานหน่วยงาน, งานเซฟตี้และควบคุมคุณภาพ
กลุ่มที่ 2: ค่าใช้จ่ายดำเนินงาน (Site Expense) — ค่าบุคลากรคุมงาน, เครื่องใช้สำนักงาน, โทรศัพท์-อินเทอร์เน็ต, ภาษีและค่าธรรมเนียม, ค่าประกันภัย, ค่าเดินทางพนักงาน, ค่าใช้จ่ายสำนักงานใหญ่
หมวดงานใน BOQ บ้านพักอาศัย
งานอาคารแบ่งเป็น 4 หมวดหลัก:
- หมวดงานโครงสร้าง — งานเสาเข็ม, งานโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก (ขุดดิน ถมดิน คอนกรีต เหล็กเสริม ไม้แบบ พื้นสำเร็จรูป), งานเหล็กรูปพรรณ (โครงหลังคา)
- หมวดงานสถาปัตยกรรม — งานพื้น, ผนัง, ฝ้าเพดาน, ทาสี, สุขภัณฑ์, ประตู-หน้าต่าง, หลังคา, บันได, งานอื่น ๆ
- หมวดงานระบบไฟฟ้า — เมนไฟเข้าบ้าน, ตู้ควบคุม, เดินสายไฟ, ดวงโคม, เต้ารับ, สวิตช์
- หมวดงานระบบสุขาภิบาล — ระบบภายในอาคาร, ถังบำบัดน้ำเสีย, ถังดักไขมัน, ถังเก็บน้ำ, ปั๊มน้ำ
บวกด้วย งานภายนอก ที่แยกออกมาต่างหาก เช่น รั้วทึบ รั้วโปร่ง ประตูรั้ว ปลูกหญ้า ท่อระบายน้ำ บ่อพัก — ส่วนนี้แหละที่เจ้าของบ้านมักเข้าใจว่า "รวมอยู่ในราคาบ้านแล้ว" แต่จริง ๆ อาจไม่รวม
BOQ ช่วยอะไรได้จริง?
1. คุมงบไม่ให้บานปลาย
เมื่อทุกงานถูกถอดเป็นตัวเลข คุณจะรู้ตั้งแต่ก่อนเริ่มว่างานทั้งหมดควรมีมูลค่าเท่าไหร่ ถ้าผู้รับเหมาเสนอมาแพงหรือถูกผิดปกติ จะเห็นทันทีว่าต่างกันที่รายการไหน
2. เปรียบเทียบผู้รับเหมาได้อย่างยุติธรรม
ถ้าให้ผู้รับเหมา 3 เจ้าเสนอราคาโดยใช้ BOQ ฉบับเดียวกัน จะเทียบกันได้ทีละบรรทัด ไม่ใช่เทียบราคาเหมารวมที่ไม่รู้ว่าใครรวมอะไรไว้บ้าง
3. เป็นหลักฐานเวลามีงานเพิ่ม-ลด
งานก่อสร้างจริงมีแก้แบบเกือบทุกโครงการ ถ้ามี BOQ อยู่แล้ว การคิดราคางานเพิ่ม-ลดจะอ้างอิงราคาต่อหน่วยเดิมได้ทันที ไม่ต้องเถียงกัน
4. ใช้แบ่งงวดงาน-งวดเงินอย่างเป็นธรรม
งวดเงินควรจ่ายตามเนื้องานที่ทำเสร็จจริง ซึ่งวัดได้จากสัดส่วนมูลค่างานใน BOQ — อ่านต่อได้ที่ งวดงาน-งวดเงินคืออะไร
ขั้นตอนการทำ BOQ แบบย่อ
- อ่านแบบก่อสร้างให้ครบ — ทั้งแบบสถาปัตย์ โครงสร้าง และงานระบบ (วิธีอ่านแบบเบื้องต้น)
- ถอดปริมาณงาน (Quantity Take-off) — วัดและคำนวณปริมาณจริงจากแบบ เช่น พื้นที่ผนัง ปริมาตรคอนกรีต น้ำหนักเหล็ก ความยาวท่อ
- ใส่ราคาวัสดุและค่าแรงแยกคอลัมน์ — แยกให้ชัดว่าอันไหนค่าของ อันไหนค่าแรง เพราะเวลาต่อรองหรือแก้สเปก จะรู้ว่ากระทบตรงไหน
- รวมค่าดำเนินการ ทั้ง 2 กลุ่มข้างต้น
- บวกกำไรจากต้นทุนรวม แล้วจึงคิด VAT แยกต่างหาก
ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย
- ลืมใส่ค่าดำเนินการ → คิดว่ากำไร แต่จริง ๆ ขาดทุน
- ถอดปริมาณขาด — ลืมงานที่อยู่ในแบบแต่มองข้ามง่าย เช่น เสาเอ็น-ทับหลัง ระบบกำจัดปลวก งานกันซึม
- ไม่แยกงานภายนอกออกมาให้ชัด แล้วมาเถียงกันทีหลังว่ารั้วรวมหรือไม่รวม
- ใช้ราคาวัสดุเก่า ไม่อัปเดตตามตลาด และไม่เผื่อเศษวัสดุสูญเสีย (Waste)
- ดูแค่ราคารวมบรรทัดสุดท้าย ไม่ไล่ดูรายบรรทัด
อยากถอด BOQ เป็นด้วยตัวเอง?
คอร์ส "ประมาณราคา (BOQ)" ของลุงช่าง สอนตั้งแต่อ่านแบบ ถอดปริมาณ ใส่ราคาวัสดุ-ค่าแรง คิดค่าดำเนินการและกำไร จนได้ BOQ ใช้งานจริง พร้อมไฟล์ตัวอย่างบ้าน 2 ชั้นให้ดูเป็นแบบ